1 شهريور 1398 21/12/1440 2019 Aug 23

 
  صفحه اصلی
  زندگینامه مهتدین (متن)
  راهنمای مهتدین
  حقوق بشر از دیدگاه اسلام
  اسلام و مسيحيت
  اسلام و يهوديت
  اسلام و لائيك
  اسلام و بوداييت
  اسلام و بهائيت
  اسلام و تشيع
  اسلام و تصوف
  پاسخ به مستشرقین
  مقالاتی در دفاع از دین اسلام
  اسلام شناسی
  كليپهاي صوتي
  کليپهاي تصويري
  کـتـابـخـانـه
  ارسـال زندگینامه
  عضویت در خـبرنامه
  در مـورد سایت
  تماس با ما
  ارتبـاط با ما
 
تعداد کليپهاى صوتى: 377

تعداد كليپهاى تصويرى: 9

تعداد کل مقالات: 2192
تـعداد اعضاء سایت : 607
بازدید کـل سایت : 3229158
 

سایت نوار اسلام

سایت جامع فتاوی اهل سنت و جماعت

 

مشاهده مقاله   
 

شماره مقاله :

503 تعداد مشاهده : 1150 تاریخ اضافه : 2010-03-19

 

حق ضمانت اجتماعی

 بسم الله الرحمن الرحيم

الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام علی رسول الله و علی آله و اصحابه الی یوم ‏الدین و اما بعد‏:‏

 

وقتی که اسلام حق ضمانت اجتماعی را بیان داشت از نفوذ عاطفه دوست داشتن و رحمت در درون افراد شروع کرد. دوست داشتن خالصی که برای همه مردم باشد و رحمت و مهربانی که برای همه آنها باشد. چرا چنین نباشد حال آنکه اولین چیزی که پرچم اسلام را رفیع می کند همان رحمت هدایت کننده و نعمت زیاد می باشد. خداوند متعال می فرماید: «وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ »(انبياء/ 107).

«ما تو را جز به عنوان رحمت جهانیان نفرستاده ایم».

 

همچنان که اسلام به حق ضمانت اجتماعی اشاره کرده است به تربیت اجتماعی نیز اهتمام ورزیده است: و این امر با تحقق عدالت در بنیان افراد جامعه نمود پیدا می کند تا جامعه ای قوی و محکم پدید آید که به همدیگر عشق و محبت بورزند.

اسلام با بازگرداندن مردم به یک جان و یک روح، احساس نزدیکی را در آنها ایجاد می کند چون آنها در پیدایش و طبیعت و عقیده و سرنوشت یکسان هستد. خداوند متعال می فرماید:

 «يَاأَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا »(نسا/ 1).

 «ای مردمان از (خشم) پروردگارتان بپرهیزید پروردگاری که شما را از یک انسان بیافرید. و همسرش را از نوع او آفرید. و از آن دو نفر مردان و زنان فراوانی منتشر ساخت، و از خدائی بپرهیزید که همدیگر را بدو سوگند می دهید؛ و بپرهیزد از اینکه پیوند خویشاوندی را گسیخته دارید. زیرا که بی گمان خداوند مراقب شماست».

 

جان و روح انسان وقتی که از این اعتقاد می نوشد، برای مزین شدن به اخلاق اسلامی آماده می گردد که از جمله این اخلاقها مدارا و همکاری و صلح می باشد.

ضمانتی که اسلام آن را معرفی کرده است محدود به بخش مادی انسان نمی شود بلکه شامل ضمانت روحی و اخلاقی نیز می شود. چون انسان روح و جسم می باشد، و رسالت اسلامی مبتنی بر ارزشهای اخلاقی تمام شده است که پیامبر r می فرماید: «من برای کامل کردن و تمام کردن ارزشهای اخلاقی برگزیده شده ام».(مالک، الموطأ، 1970، ص 651).

اسلام دایره احساس مسؤولیت را توسعه داده تا فرد در مقابل خودش، فرد با خانواده های نزدیکش، فرد با فرد، فرد با گروه، امت با امت و نسل با نسلهای بعدی احساس مسؤولیت کند. (قطب، 1960، چاپ8، ص 63).

احساس مسؤولیت فرد در برابر خودش به دو صورت است که اسلام توجه کامل به آن داشته است:

 

الف) اسلام به بیداری احساس مسؤولیت شخصی و بیداری آن در عمل توجه داشته است. تا فرد با عمل خود اعتماد به نفس پیدا کرده و به کار و نتیجه آن برسد. آزادیی که از وجود خاص سرچشمه می گیرد و از اینجا دایره ثمره آن توسعه پیدا می کند. علاوه بر آن مسؤولیت خود را می پذیرد و نیازی به تحمیل دیگران نیست و اگر از خود فرد بیشتر باشد به دیگران می رسد، کسانی که نمی توانند کار بکنند، یا اینکه کار آنها کفایتشان را نمی کند. و این همان هدف اسلام است. چون فرصت کار و عمل برای تمامی انسانها به اندازه توانشان و به اندازه استعدادشان آماده شده است. پس نیروهای مخفی و استعدادهای پنهانی درون انسان از جمله آزادی و عزت و افتخار خود به خود منفجر می شوند.

 

ب) بیداری احساس همکاری در راه خیر، و مشخص کردن آن، به گونه ای که خودبینی و خودپرستی فرد را از بین ببرد تا در یکی از امور طغیان و تجاوز نکند، و در این هنگام انگیزه های ذاتی و آزادی فردی خود را در مسیر مشارکت و همکاری مفید با دیگران هموار می کنند. (البهی، د. ت، ص165).

 انحراف در تصمیم گیریهای یا به علت سلب شخصیت و آزادی و اراده فرد است، و یا به علت ترک شخصیت و خود بینی شخص است که رشد می کند تا جایی که برای کارهای خود مرز و معیاری نمی شناسد.

 

در حالت اول، فرد با راهنمایی و مراقبت یک امر بیرونی، مداوم به کار و فعالیت و نتیجه آن می رسد. همچنان که در درون خود ابزار عمل را گم کرده است چون آزادی را گم کرده است پس او را یک عامل بیرونی مجبور کرده است. و در اعماق درون مجبور واقع شده است و این امر شری است که بشر در آن افتاده است. (البهی، د. ت، ص 165).

بدین ترتیب دایره ثمره و بهره آن تنگ می شود، تاجایی که فرد نمی تواند مسؤولیت خود را داشته باشد. و این امر در کشورهای کمونیستی واقع شده است، تا جایی که اتحاد شوروی سابق از ایالات متحده آمریکا گندم وارد می کرد با وجود اینکه مساحت شوروی چند برابر مساحت ایالات متحده بود.

اما در حالت خودبینی در تصرف و عمل از بین می رود و شخص را وادار می کند که همراه دیگری به جامعه اش تجاوز کند، او را نمی بیند و شعور و وجود و حقوق و حرمت وی را رعایت نمی کند. مانند کشاورزان کالیفرنیا در ایالات متحده آمریکا که چهارصد برابر همکاران خود در پاکستان و هند مصرف می کنند.  (صبحی، 1401، ص 28).

گذاشتن فرد در میان بشر و رها کردن وی با این حالت، از وضعیت پیشین وی نمی کاهد، از جهت آثار بدی که بر دو انحراف هدف گیری مترتب می شود. (البهی، د. ت، ص 165).

اسلام در تحقق مسؤولیت و ضمانت فرد با خودش راه میانه ای پیموده است. که مطابق روش کلی میانه روی می باشد که نه کم روی است نه زیاده روی. خداوند متعال می فرماید: «وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا ...»(بقره/ 143).

«بی گمان شما را ملت میانه روی کرده ایم».

 مسؤولیت فرد با خانواده؛ از آنجایی که خانواده خشت اول بنای جامعه است که اساس آن مودت و رحمت می باشد، و از یک طرف نظام اجتماعی است و یک نظام بیولوژی و درونی می باشد، و یکی از نشانه های خداوند می باشد. خداوند متعال می فرماید:

«وَمِنْ آَيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآَيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ » (روم/ 21).

«و یکی از نشانه های خدا این است که از جنس خودتان همسرانی را برای شما آفرید تا در کنار آنان بیارامید، و در میان شما و ایشان مهر و محبت انداخت مسلماً در این ( امور) نشانه ها و دلائلی است برای افرادی که می اندیشند».

آرامش قلبی و جسمی مانند خانه ای است که انسان در آن سکونت می گزیند. خداوند متعال می فرماید: «وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا ...»(نحل/ 80).

 «خدا است که خانه هایتان را محل آرامش و آسایشتان گردانده است».

 

 این فضا سرشار از روح اخلاق و مودت و رحمت است که از درون افراد خانواده های مسلمان ریشه می گیرد و در مراحل آن صداقت، پیوستگی و روحیه وفای به عهد کاشته می شود. پس با مودت و رحمت آن را در بر می گیرد. و در کودکی بر آن اساس تربیت می شود و خیر و فضیلت در وی پرورش می یابد. و اینها همگی نیاز به زمان و تلاش دارد. چون طولانی ترین دوران کودکی از میان تمام موجودات زنده روی زمین، کودکی انسان است. پس وقتی که بزرگ شد و ضعیفان دیروزی، قوی های امروز شدند. آن کسی که بر اساس مودت و رحمت تربیت شده است عهده دار این امر می شود تا چیز هایی که دیروز به وسیله آن خوشبخت شده است را به دیگران برگرداند. چون هر انسانی مثل خودش را به دنیا می آورد خداوند متعال می فرماید:

 « وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا »(اسراء / 24).

 «بگو: پروردگارا! بدیشان مرحمت فرما، همانگونه که آنان در کوچکی مرا تربیت و بزرگ نمودند».

 اسلام بر تقویت رشته های نزدیکی روابط میان افراد خانواده تأکید می کند. پس میان افراد آن ضمانت مادی و معنوی ایجاد می کند که اساس آن همان مودت و رحمت است. خداوند متعال می فرماید: «وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ »(لقمان/ 14).

«ما به انسان درباره پدر و مادرش سفارش کرده ایم مادرش بدو حامله شده است و هر دم به ضعف و سستی تازه ای دچار شده است. پایان دوران شیرخوراگی او دو سال است که هم سپاسگزار من و هم سپاسگزار پدر و مادرت باش».

و همچنین می فرماید: «وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ ...»(احزاب/ 6). «خویشاوندان نسبت به همدیگر از مؤمنان و مهاجران در کتاب یزدان (قرآن) از اولویت بیشتری برخوردارند».

اسلام برای ضمانت و تضمین مرز مشخص مسؤولیت افراد خانواده، دو نظام بزرگ تشریع کرده است. که نظام ارث و نظام نفقه می باشد که احکام پیرو آن و واجباتی که بر آن مترتب می شود، نیز تابع آن است. توزیع مال و دارایی در نظام ارث، و طبقه هایی که شخص در نظام نفقه متحمل نفقه می شود. هدف و قصد بزرگ اسلام را از این تشریع می رساند. (عثمان، د. ت، ص252).

همکاری میان افراد با همدیگر امر واجبی است که اسلام برای مصلحت جامعه آن را بیان کرده است. خداوند متعال می فرماید:

 «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ »(مائده/ 2).

«در راه نیکی و پرهیزگاری همدیگر را یاری و پشتیبانی نمائید و همدیگر را در راه تجاوز و ستمکاری یاری و پشتیبانی مکنید».

و پیامبر r می فرماید: «همگی شما مسؤول هستید و همگی مسؤول رعیت (افراد تحت ولایت) خود می باشید». (البخاری، 2/ 853).

 

پیامبر r میان تمامی انصار و مهاجرین عهد اخوت و برادری بست. سیره این اصحاب بعد از عهد برادری انگیزه و محرک تلاش و کوشش مهاجرین شد. همان کسانی که اموال و دارایی خود را در مکه گذاشتند تا در زمین کوچ کنند و رزق و روزی به دست بیاورند. و بر دوش برادران انصار خود سنگینی نکنند که داستان عبدالرحمن بن عوف بزرگترین دلیل بر این مدعا می باشد.

سپس مسؤولیت و ضمانت فرد در برابر گروهها است که اساس آن زکات واجب می باشد ولی محدود به زکات نیست بلکه شامل صدقاتی می شود که اسلام به آن تشویق کرده است که فرد با رضایت خاطر بدون اجبار می بخشد.

و مثال دیگر کفاره است، که اسلام کفاره گناهان را به عنوان همکاری اجتماعی و مسؤولیت قرار داده است. که در آن رابطه میان مسؤولیت روحی و اخلاقی با مسؤولیت مادی در اسلام مشاهده می کنیم.

همچنین کفاره گناهان را به عنوان یک مسؤولیت اجتماعی می یابیم. گویی که گناه مرتکب شده و کوتاهی در عبادات یک تجاوز و دشمنی اجتماعی به شمار می رود که جز همکاری اجتماعی آن را جبران نمی کند تا نقص را بسته و خللها را بزداید. (ابوزهرة، د. ت، ص14).

همچنین دیه ها در اسلام به عنوان نوعی مسؤولیت میان فرد و جامعه قرار داده شده است تا جایی که اگر انسان بر خود یا دیگری قتل خطائی کرد، دیه مقتول بر عاقله قاتل است که در اسلام نوعی مسؤولیت است.

 

مسؤولیت میان امتی با امت دیگر بخاطر ثمره و بهره اختلاف ملتها در روی زمین است. چون این اختلافات هدف ارزشمندی دارند که خداوند متعال خواسته است و آن را در «همکاری و کمک به استفاده انسانها از تمام منفعتها و خیرات زمین قرار داده است. به گونه ای که اهالی یک سرزمین از خیر و برکات سرزمین دیگر نفع ببرند و سود و بهره سرزمین خود را با سود و بهره سرزمینهای دیگر مقابله و معامله کند. پس وقتی بهره و ثمره زمین ها مختلف می باشد تمامی این بهره و ثمره برای تمامی انسانهاست. و جدایی و اختلاف سرزمینها برای بهره برداری کامل از آنهاست. و زمین هر چقدر که دور و پراگنده باشد از تمام اجزای آن بهره برداری می شود». (ابوزهرة، د. ت، ص 14).

پیامبر r بزرگترین مثال مسؤولیت میان امتها می باشد حتی اگر چه آن امت کافر باشند. به پیامبر  صلی الله علیه وسلم  خبر دادند که قریش با بلای ویرانگری مواجه شده اند. وقتی پیامبر  صلی الله علیه وسلم  از این خبر مطلع شد همراه حاطب بن ابی بلتعه حدود پانصد دینار، به پیش ابوسفیان رهبر مکه فرستاد تا به وسیله آن گندم بخرند و میان مردم توزیع کنند. (ابوزهرة، د. ت، ص 35).

 

نظام میراث هر چند که نمادی از نمادهای مسؤولیت اجتماعی میان افراد خانواده واحد می باشد، همچنین مسؤولیت میان نسلهای بعدی نیز می باشد. هر چند که ظاهراً یکی از وسیله های کم کردن ثروت می باشد تا این ثروتها آنباشته نشود و جامعه را نیازارد. ولی در واقع به رشد ثروت می انجامد و ملکیت را به اشخاصی که بعد از وفات مورث حق ارث دارند، منتقل می کند. سپس این وارثان از مالی که به ارث می برند بهره برداری و استفاده می کنند، و هر کدام به تناسب خود در میدانهای مختلفی رشد می کنند. بسیاری از مردم استعدادهای بهره برداری از مال و ثروت را دارند و از مالی که اولین پله ترقی و رشد را طی می کند، کم می کنند تا نسلهای بعدی بتوانند مانند او استفاده کنند. در رشد مال و امثال او مانند او استفاده کنند. اسلام در نظام میراث خیلی سخت گرفته است به گونه ای که خداوند متعال توزیع و پخش ترکه و میراث را به عهده گرفته است و وصیتی که حق مورث است بیشتر از یک سوم قرار نداده است که در این امر حفاظت مال و رشد آن نهفته است. به گونه ای که اموال بیهوده و بارآورده در غیر صورتهایی که خداوند خواسته است، وارد این اموال نشود. و این بر خلاف آن چیزهایی است که بعضی از نظامها و جامعه ها در تصرف سفیه نسبت به اموالشان جایز می دانند. به گونه ای که به گربه ها و سگ ها وصیت می کنند. این کجا و مسؤولیتی که اسلام آن را بیان کرده است و میان نسلی با نسلهای دیگر شدت ورزیده است، کجا؟

 

شبیه نظام میراث، نظام وقف و وصیت در اسلام با نقش خود در مسؤولیت نسلها سهیم هستند. حتی اگر چه رابطه نسبی میان آنها وجود نداشته باشد. اما مسؤولیت معنوی در حق نسب فرزندان و در مجموع نسلها با نسلهای دیگر برجستگی می یابد و بزرگترین مسؤولیت محسوب می شود. فوران و انفجار نیروهای خلاق در افراد و جامعه ها از ثبات نفس و سلامت باطن سرچشمه می گیرد. که در انتساب انسان به والدین و خانواده نمود پیدا می کند و به وسیله آنها عزت و شرف می یابد. خداوند متعال می فرماید:

«ادْعُوهُمْ لِآَبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آَبَاءَهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ » (احزاب/ 5).

 «آنان را به نام پدرانشان بخوانید که این کار در پیش خدا عادلانه تر بشمار است، اگر هم پدران ایشان را نشناختید، آنان برادران دینی و یاران شما هستند». بنابر مقتضای این آیه کریمه نسبت دادن انسان به غیر پدرش اگر مجهول باشد، باطل است و انسانی که پدرش معلوم نباشد فقط به قومی که در آن متولد شده نسبت داده می شود. پیامبر  صلی الله علیه وسلم  می فرماید: «از بزرگترین دروغها این است که شخص خود را به غیر پدرش نسبت بدهد». (البخاری، 1388، شماره 3/ 1293).

 

و همچنین می فرماید: «کسی که خود را به غیر پدرش نسبت بدهد و بداند که او پدرش نیست، بهشت بر وی حرام می شود». (مسلم الصحیح، شماره 36/ 115).

به حق نسب که از انواع مسؤولیتها معنوی محسوب می شود، حق انسان در تمتع جنسی ملحق می شود که حرام کردن و سلب کردن این حق از وی جایز نیست.

بدین ترتیب در می بابیم که مسؤولیت معنوی و مادی بزرگترین اثر را در توازن و تعادل درونی و عقلی و محیطی با ابعاد چهارگانه طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی دارد. «چون بعضی از صورتهای تشویش عقل از رویارویی شخص با مشکلات و سختیهای بزرگ ایجاد می شود. بدون اینکه تکیه گاه اجتماعی و پشتیبان برادروارانه ای داشته باشد». (بکار، د. ت، ع 245، ص 43).

 

وصلی الله وسلم علی نبینا محمد وعلی آله وصحبه أجمعین.‏

وآخر دعوانا أن الحمدلله رب العالیمن.‏


 

 

سایت مهتدین

Mohtadeen.Com

بازگشت به ابتدا

بازگشت به نتایج قبل

ارسال به دوستان

چاپ  
     

اخبار جهان اسلام

سايت عصر اسلام

 

 

سايت اسلام تيوب

سایت دائرة المعارف شبکه اسلامی

 

رسول ‎الله  صلی الله علیه و سلم  است می‌فرمايد: «كُلُّ أُمَّتي يَدْخُلُونَ الجَنّةَ، إلاّ مَنْ أبَى»
تمام امت من وارد بهشت می‌شود بجز كسي كه‌ انكار مي‌كند. پرسيدند: اي رسول خدا چه كسي انكار مي‌كند؟ فرمود: «مَنْ أطاعَني دَخَلَ الجنةَ، ومَنْ عَصانِي فَقَدْ أبى.» یعنی: (هركس از من اطاعت كند وارد بهشت می‌شود و هر كس از من نافرماني كند از ورود به بهشت سرباز می‌زند).
بخاري ش/7280




 

شما از كجا با اين سايت آشنا شديد؟


1- لينك از سايتهاى ديگر
2- توسط دوستان
3- جستجو در انترنت

 

 

----------------------------------------------------------------------------------------------------

کلیه حقوق سایت متعلق به سایت مهتدین می باشد.

All Rights Reserved For Mohtadeen.com © 2009-2010