تاریخ چاپ :

2019 Sep 17

www.mohtadeen.com    

لینک مشاهده :  

عـنوان    :       

اخلاق حسنه

 

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام علی رسول الله و علی آله و اصحابه الی یوم ‏الدین و ‏اما بعد ‏:‏

 

 اخلاق عبارت است از توان و استعداد محكم در نفس و باطن كه اعمال ارادى و اختيارى از آن صادر مى‏شوند، اخلاق مصدر اعمال خوب و بد و همچنين زشت و زيبا است. اين كيفيت باطنى به لحاظ ماهيت خود پذيراى تاثير خوب و بد تربيت است. هرگاه اين صلاحيت، استعداد و توان بسوى ترجيح دادن فضيلت و حق، محبت با نيكى‏ها، تشويق به خير سوق داده شود و در جهت دوستى با زيبايى‏ها و نفرت از قبائح و زشتى‏ها از آن كار گرفته شود، ماهيت آن باين اعمال خو گرفته و اين اعمال به راحتى از آن صادر مى‏گردند. صدور اين اعمال بدون احساس ناراحتى اخلاق حسن نام دارند، اين اعمال عبارتند از: بردبارى شكيبايى، صبر و تحمل، سخاوت و شجاعت، عدل و احسان، و امثال آن متعلق به اخلاق حسنه و كمال نفس هستند.

 هرگاه اين اعمال ترك داده شوند، نفس شايستگى لازم براى اين اعمال را پيدا نكرده و در جهت رشد و پيشرفت اعمال خير و معروف پنهان در خود آماده نمى‏شود. يا آنكه بدتربيت شده و در اثر آن زشتى‏ها را مى‏پسنددو زيبايى‏ها را نمى‏پذيرد. رفتار و گفتارهاى پست و خراب براحتى از وى انجام مى‏گيرد، به چنين كسى گفته مى‏شود: اخلاق بدى دارد، اين رفتار و گفتار كه براحتى از آن صادر مى‏شوند، اخلاق بدنام دارند، اعمال ضد اخلاقى عبارتند از: خيانت، دروغ، خوف، طمع، ستم، خشونت، بدگوئى، عدم رعايت عفت كلام و امثال آن، روى اين اساس اسلام به اخلاق حسنه ارزش قايل شده و براى رشد آن در جامعه اسلامى دعوت كرده است و ايمان انسان را بوسيله فضائل شخصى و اسلامش را بوسيله اخلاق حسنه محك زده است و خداوند متعال پيامبرش را بخاطر اخلاق زيبايش ستوده است.

« وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ» (قلم: 4). و او را درباره حسن اخلاق امر كرده است.

« ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ »  (فصلت: 34).

 «با شيوه بهتر و اخلاق زيبا دفاع كن، آنگاه دشمنان نيز دوست صميمى مى‏گردند»

 

 خداوند اخلاق خوب را وسيله‏اى براى حصول سعادت و رسيدن به بهشت قرار داده است. « وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ (133) الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ »  (آل عمران: 134 - 133).

ترجمه: «بشتابيد بسوى بخشش گناهان از جانب پروردگار و به سوى بهشتى كه بزرگى و عرض آن برابر با زمين و آسمانها است و براى پرهيزگاران تدارك ديده شده است. آنانى كه در حال خوشحالى و تنگدستى انفاق مى‏كنند و خشم خود را فرو مى‏برند و از خطاها و اشتباهات مردم، در مى‏گذرند، خداوند نيكو كاران را مى‏پسندد»

 رسول اكرم صلی الله علیه وسلم براى تكميل نمودن اخلاق حسنه مبعوث شده است. «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكارِمَ الْأَخْلَاقِ» «همانا من براى اتمام مكارم اخلاق مبعوث شده‏ام». (بخارى  در ادب المفرد).

 رسول اكرم صلی الله علیه وسلم در چندين مورد فضيلت مكارم اخلاق را بيان كرده است، مى‏فرمايد: «مَا مِنْ شَيْءٍ فِي الْمِيزَانِ أَثْقَلُ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ» «هيچ چيزى در ميزان‏ عدل الهى وزن بيشترى از حسن خلق ندارد» و مى‏فرمايد: «اَلْبِرُّ حُسْنُ الْخُلُقِ» (بخارى). «نيكى يعنى حسن خلق» و مى‏فرمايد: «أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا» (احمد وابوداود). «كامل‏ترين مؤمن بلحاظ ايمان كسانى هستند كه اخلاق زيبا دارند»،

 و مى‏فرمايد: «إِنَّ مِنْ أَحَبِّكُمْ إِلَىَّ وَأَقْرَبِكُمْ مِنِّى مَجْلِساً يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَحْسَنُكُمْ أَخْلاَقاً»  (بخاري). «روز قيامت‏ كسى از ميان شما با من نزديك‏تر و نزد من محوب‏تر است كه اخلاقش بهتر باشد»، و سوال شد كدام عمل بهتر است؟ فرمود: «حُسْنُ الْخُلُقِ» «بهترين عمل حسن‏ اخلاق است». (ترمذى).

و مى‏فرمايد: «إِنَّ الْعَبْدَ لَيَبْلُغُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ عَظِيمَ دَرَجَاتِ الآخِرَةِ، وَشَرَفَ الْمَنَازِلِ، وَإِنَّهُ لَضَعِيفُ الْعِبَادَةِ» «انسان با عبادت اندك و بوسيله اخلاق زيبا درجات عاليه بهشت و مسكن و منازل خوب آن را در مى‏يابد». (طبرانى).

 

ديدگاه پيشينيان درباره اخلاق خوب:‏

 حسن بصرى؛ مى‏گويد: حسن خلق عبارت است از: گشادگى چهره، همنشينى با دوستان و خوددارى از آزار و اذيت ديگران. عبداللّه بن مبارك مى‏گويد: حسن خلق در سه چيز است: 1- دورى كردن از محرمات، 2- طلب حلال و سخاوت 3- گشاده دستى نسبت به زن و فرزندان.

 يكى ديگر از برزگان مى‏گويد: حسن خلق يعنى با مردم نزديك شدن و در ميان آنان بيگانه نماندن. بعضى‏ها گفته‏اند: حسن خلق عبارت است از: آزار و نرساندن و بردبارى با برادر مؤمن خويش. و بعضى‏ها مى‏گويند: اخلاق حسنه يعنى بجز رسيدن به رضايت پروردگار غم و اندوهى داشته نباشى.

 همه اينها كه بيان گرديد بخشى از تعريف حسن اخلاق مى‏باشند، اما تعريف حسن اخلاق باعتبار ذات ماهيتش همان است كه در شروع اين فصل بيان گرديد.

 در مورد نشانى‏ها و علامات شخصى كه داراى اخلاق زيبا است. چنين گفته شده است: بسيار با حيا باشد، اذيت و آزار نرساند، صلاح و شايستگى‏اش زياد باشد، راستگو باشد، اندك گويد، كمتر خطا و لغزش كند، فضول و شرور نباشد، نيك باشد، صله رحمى را رعايت كند، با وقار و با حوصله باشد، قدردان، خشنود و بردبار باشد، به عهد و پيمان خود وفادار و پاك دامن باشد، غيبت نكند، سخن چين و بدگو نباشد، ديگران را لعن و نفرين نكند، شتاب كار نباشد، كينه و حسد نداشته باشد، بخيل نباشد، همواره خوشحال و شادمان باشد، محبت، عداوت، خشنودى و ناراضگى‏اش فقط بخاطر خداوند باشد.

 

وصلی الله وسلم علی نبینا محمد وعلی آله وصحبه أجمعین.‏

وآخر دعوانا أن الحمدلله رب العالیمن.‏


 

 

سایت مهتدین

Mohtadeen.Com